Powstanie Machabeuszy. Skąd się wzięła chanuka?

Aleksander Wielki, grecki król, który sprawował władzę między innymi nad Egiptem, Syrią i Izraelem w czwartym wieku p.n.e,  zezwalał podbitym ludom (w tym Żydom) na kultywowanie ich tradycji i religii.
Po jego śmierci w 320 roku p.n.e. imperium zostało podzielone i oddane pod kontrolę jego generałów. Władzę nad Syrią i Judeą przejęła dynastia Seleucydów. Ci, w odróżnieniu od Aleksandra, narzucili mieszkańcom tych ziem kulturę grecką i odpowiedzią na agresywną hellenizację było powstanie żydowskie skierowane przeciw Grekom, któremu przewodził kapłan Matiasz (Matatiachu)  i jego pięciu synów. Po śmierci Matiasza dowództwo nad powstaniem przejął jeden z jego synów – Juda zwany Machabeuszem. Od jego imienia powstańcy nazywani byli Machabeuszami.
W 165 roku p.n.e. Żydzi wyparli Greków z Judei. Wolność religijna została przywrócona. Świątynia jerozolimska, którą król Antioch IV przemienił na miejsce kultu greckiego, została rytualnie oczyszczona i na nowo poświęcona.

Chanuka oznacza „poświęcenie”. 
Nazwa „Chanuka” jest też akronimem słów chanu kaf he – „odpoczywali dwudziestego piątego dnia”. Słowo chanu znaczy „odpoczywali”, natomiast litera kaf ma wartość liczbową 20 a he – 5. Chanuka zaczyna się 25 dnia miesiąca kislew.
Według Talmudu, po oczyszczeniu Świątyni kapłani stwierdzili, że zapas oleju do siedmioramiennego świecznika świątynnego wystarczy tylko na jeden dzień. Jednak, w cudowny sposób, olej ten palił się aż przez osiem dni, a więc wystarczająco długo, aby był czas na przygotowanie nowego zapasu.

Historia zwycięstwa Żydów nad Seleucydami nie jest zapisana w Tanach (Biblii Hebrajskiej). Znajdujemy ją w Księdze Machabejskiej – jednej z ksiąg apokryficznych.

 Od czasów talmudycznych, Chanuka jest świętem obchodzonym przez osiem kolejnych dni (na pamiątkę ośmiu dni, na które wystarczył olej).

Ziemie Izraela i otaczające ją kraje stały się terenem bardzo aktywnej kolonizacji greckiej. Powstały nowe miasta budowane na wzór „polis” – Tyr, Sydon, Gaza, Trypolis, Byblos, Sychem, Amman, Marissa, Gamal. Język grecki stał się językiem całego europejskiego regionu Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu, Północnej Afryki – przede wszystkim handlu, ale także językiem filozofii, nauki i sztuki.
Reakcja judaizmu na wybuch ekspansywnej kultury greckiej przebiegała w dwu nurtach. Jednym z nich było powstawanie sekt religijnych opartych na rygorystycznym judaizmie i - w poczuciu zagrożenia – odchodzących od ośrodków cywilizacji greckiej na pustynię. Najbardziej liczną z tych grup byli esseńczycy.
Jednak najważniejszy nurt judaizmu, zogniskowany wokół Świątyni Jerozolimskiej, w okresie ekspansji helleńskiej znalazł w Torze ideowe podstawy do otwarcia się na obcą kulturę – kulturę grecką.
Odwoływano się do biblijnego faktu, że przymierze Boga z Abrahamem uczyniło z Żydów nie zamkniętą grupę religijną, ale posłańca Boga wobec wszystkich narodów. Żydzi z diaspory przetłumaczyli Torę na grecki – wtedy właśnie powstała Septuaginta  i celem tego było otwarcie się jedynej wówczas monoteistycznej religii świata na coraz bardziej uniwersalistyczną kulturę, która ją otaczała.
Grecki uniwersalizm kulturowy i monoteizm wydawały się stanowić z pozoru idealną i naturalną całość, do której realizacji warto dążyć. Reformatorzy – naczelni kapłani Świątyni Jerozolimskiej, których nawet imiona wskazują na ich stosunek do kultury greckiej – Jazon i Menelaos – chcieli usunąć z praw Tory te zakazy, które utrudniały lub wręcz uniemożliwiały uczestniczenie w kulturze hellenistycznej. Na przykład zakaz nagości (wykluczał on pojawianie się Żydów na stadionach) lub nakaz obrzezania, które Grecy uważali za zwyczaj barbarzyński. 

Dążenia nurtu reformatorskiego poparł w roku 175 p.n.e. król z rodu Seleucydow – Antioch IV Epifanes. Nakazał on budowę gymnasionu pod Górą Świątynną. Później wybudował Akropol nad Świątynią. Kapłani Świątyni, jak wspomina Księga Machabejska, „gardząc Świątynią i zaniedbując ofiary, zaraz na sygnał do rzucania dyskiem spieszyli się, aby wziąć udział w niezgodnych z Prawem ćwiczeniach” (4:14).

 W roku 167 p.n.e. ogłoszony został dekret przemieniający Świątynię w ekumeniczne miejsce kultu. Miał w niej stanąć posąg symbolizujący Boga o wielu nazwach.
Odpowiedzią na ten dekret było powstanie wywołane przez synów Matiasza Hasmona, z rodziny kapłańskiej, pod wodzą Judy Hasmoneusza-Machabeusza.
Rewolta Machabeuszy zmusiła do ucieczki zhellenizowanych kapłanów i ich zwolenników, a także obaliła władzę dynastii Seleucudów nad ziemią Izraela. Kapłan Menelaos został skazany wyrokiem syna Epifanesa – Antiocha V na karę śmierci, jako ten, którego „należy winić za wszystkie kłopoty”.
Rodzina Hasmoneuszy odwołała się w konflikcie z Grekami do nowej potęgi – Rzymu, podpisując z nim układ sojuszniczy.
Grecy zrezygnowali z odzyskania Judei i Hasmoneusze przejęli na okres 115 lat władzę zarówno nad Judeą i Jerozolimą, jak i nad Świątynią.

Informacje o Rothkirch

Denn, wie du anfingst wirst du bleiben, so viel auch wirket die Not und die Zucht das meiste nämlich Vermag die Geburt und der Lichtstrahl der dem Neugebornen begegnet.
Ten wpis został opublikowany w kategorii judaizm i oznaczony tagami , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Powstanie Machabeuszy. Skąd się wzięła chanuka?

  1. Wysoka jakość wpisu

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>